Персональный сайт Шакирова Булата

ПОД КАЗАНЬЮ ПЕРЕСЫХАЮТ РОДНИКИ

Chori — Mon, 11 Apr 2011 13:31:36 GMT

ПОД КАЗАНЬЮ ПЕРЕСЫХАЮТ РОДНИКИ
Сколько бьют родники возле Седмиозерного монастыря, что недалеко от Казани, точно неизвестно. В истории первые упоминания о них появились около 500 лет назад, когда в 1615 году в этих местах была основана Седмиозерная Богородицкая пустынь. Сотни лет родники служили источником утоления жажды. В том числе и духовной - они были местом паломничества верующих. Но на днях один из читателей принес нам тревожную весть: родники иссякли. Мы немедленно выехали на место. Ручья больше нет
По дороге в Семиозерку отмечаем сухостой по краям дороги, выжженные рыжие проплешины на полях, поникшие деревья. Лишь в низинах травы и кустарники еще радуют яркой зеленью, пока не тронутой нынешней жестокой засухой. Спустились в овраг к святому источнику в окрестностях пустыни. И сразу сжалось сердце. Живописный большой ручей, который сотни лет весело журчал под деревянным мостиком, пересох. От него осталась мелкая лужица, которая может служить источником влаги лишь для стрекоз, бабочек да ящерки, греющейся на камнях, когда-то покрытых водой…
А как же ключ? Вода бежит, но не с таким напором, как раньше. Она слегка прогрета и уже не кажется такой хрустальной и ледяной до ломоты в зубах.
- Здесь еще ничего. А Дальний источник почти пересох, - говорит отец Владимир, пришедший окунуться в купель над ключом. - Все закономерно. Иссяк людской духовный источник - иссякают и воды…
На взгляд священнослужителя, это не что иное, как кара небесная за поклонение людей золотому тельцу. Ведь ничего на земле и на небе не происходит без ведома Создателя. Выход один - изменившись духовно, изменить материальный мир вокруг себя.
Такого, чтобы здешний источник когда-либо иссякал, здесь не припомнят. Ведь легенда гласит, что название монастырю дали семь озер, вырытых когда-то монахами. В годы советского террора, когда монахов разогнали, озера пришли в упадок, исчезли да так и не восстановились. Оно и понятно - то, что дорого, требует ухода и заботы…
Большая семья, пришедшая к источнику, с тревогой прислушивается к нашему разговору.
- Ужас! Это что ж такое? Ни воды попить, ни очиститься душой и телом, - толкуют родные между собой.
- Внуков жалко… Что их ждет? - вздыхает бабушка.
Мальчишки тревоги взрослых не разделяют. Весело расплескивают воду в источнике. Но кто знает, не будут ли они вспоминать когда-нибудь этот живительный ключ как великое чудо?
Опустевшая купель
А мы решаем отправиться на Дальний источник. Через село Яшь Кеч, через поля добираемся до оврага, на склоне которого бьет еще один святой ключ. Здесь две купальни - одна повыше, другая пониже. Раньше возле них было не протолкнуться. В купальни и к ключу выстраивались очереди. Сейчас лишь слышно, как в нижней купальне вскрикивают люди, окунувшись в ледяную воду. Мы решаем, что хоть здесь все благополучно. Но заглянув в пустую верхнюю купальню, понимаем, почему там никого нет. Воды в ней по щиколотку, а из выведенной от источника трубы еле-еле капает… Купель, чьи кафельные ступени истерты множеством ног, вызывает чувство осиротелости. Монетки, рассыпанные возле икон, говорят о завете вернуться. Но что увидят люди, приехав сюда завтра, через месяц, через год?.. Видно, что русло ручья, протекающего по дну оврага, стало гораздо уже, чем раньше.
Появившиеся из нижней купальни паломники тоже сетуют: родник не тот, что раньше!
- Посмотрите, напор воды стал намного слабее! Я множество родников знаю, но с такой вкусной и целебной водой - только этот. Что же будет, если он исчезнет? - качает головой Алексей.
Другой завсегдатай этих мест - Андрей Виноградов - рассказывает: по словам его прабабушки, до революции во времена засухи с молитвами о дожде было принято шествовать крестным ходом именно от этих мест по причине их особой благодати.
Места здесь мистические. Над святым источником расположены известные еще в позапрошлом веке Анискины грядки. Говорят, если на них полежать, что и делают паломники, то проходят болезни. По легенде, в этом месте когда-то одиноко жила целительница Анисья, которая возделала здесь огород. В страшные 30-е годы прошлого века, пытаясь изжить паломников из этих мест, грядки хотели сровнять с землей трактором. Но гряды, поросшие теперь обычной травой, какими были, такими остались и поныне, - в этом может убедиться каждый. Еще говорят, что, полежав на этих грядках, любая бесплодная женщина обязательно станет матерью.
Неподалеку от Анискиных грядок установлен огромный старинный иссохший крест неизвестного назначения. На оградке возле него привязаны яркие ленточки и платки. Если верить тем же легендам, это место обладает мистической способностью исполнять желания. Вот так тесно здесь переплетаются религиозные культы разного толка. Но так или иначе, а люди уже который век идут и идут сюда со своими мольбами…
Точка невозврата
Покидая источник, набираем несколько канистр целебной воды. Как знать, доведется ли испробовать ее в следующий раз? Печально, когда пересыхают поверхностные воды. Еще страшнее, когда исчезают родники. Это означает, что иссякают подземные грунтовые воды, а это уже катастрофа…
В русском языке слово «родник» имеет общий корень со словами «род», «родить». Поверье говорит о том, что когда пересохнут родники, угаснет и род людской… Так или иначе, но наука однозначно утверждает, что пересыхание родников ведет к исчезновению рек, лесов, изменению микроклимата и всего природного сообщества. Иссякание родников в России - процесс повсеместный и, что особенно тревожно, устойчивый. Нынешнее засушливое лето, считают экологи, может качнуть ситуацию к точке невозврата.

("Байрак"(Буа) газетасы, 8 апрель 2011.)

Chori — Mon, 11 Apr 2011 13:26:05 GMT

Нинди су эчәбез?

«Шәһәрдә һәм авылларда яшәүчеләрнең көнкүрештә кулланыла торган суларына «Роспртребнадэор»ның Буа районы һәм шәһәрендәге территориаль бүлеге тарафыннан ай саен мониторинг үткәрелә. Судагы аз гына тайпылышларга да зур игътибар бирелә, - ди бүлекнең баш белгеч-экспөрты Радик Мөхөммиев. "Буа-Водоканал" һәм "Кыят МППЖКХсы" ачык акционерлык җәмгыятьләре белән ике арада тезелгән килешү нигезендә Федераль, дәүләт сәламәтлек саклау учреждениесенең Буа филиалы хезмәткәрләре халык куллана торган суда эчәк, «А» гепатиты авыруларын тудыручы инфекцияләрне ачыклау өчен микробиологик, физик-химик составын - катылыгын, сульфат, нитрат, нитритлар һәм башка матдәләр микъдарын билгеләү максатыңда тикшерүләр үткәрәләр. Шулай ук эчә торган суда паразитлар (лямблия авыруын тудыручы инфекцияләр һ.б.) булу-булмавы, чит катнашмалар кушылуы да игътибарда тотыла. Район территориясендәге су санитар нормаларга һәм таләпләргә, нигездә, туры килә. Сүз уңаеннан, бездәге суларның тешләрдә кариеска каршы көрәштә ярдәм итүче фторга ярлы булуын әйтеп үтәргә кирәк. Шуңа күрә кариесны кисәтү ечен фторлы теш пасталары куллану отышлы. Районда юшкын утырмый торган иң «йомшак» су Кугальнядан сузылган торбадан, Степановка авылындагы «Мәхәббәт» чишмәсеннән, «Буа-Алан» Сабантуй мәйданындагы колонкалардан килә торганында. Аксу, Алших, Кырык Садак, Янтуган һәм башка кайбер авылларда яшәүче халык кое суын файдалана. Радик Әгъзам улы бөлдерүенчә, суның сыйфатын тикшерү буенча «ТРда Гигиена һәм эпидемиология үзәге» филиалы белән ике арада килешү төзелмәгән торак пунктларда яшәүчеләр аны үзләре «Роспотребнадзор»ның территориаль бүлегенә китерергә тиешләр. Яз көне су җир астыннан күтәрелү, өстәге кар-яңгыр сулары да агып төшү сәбәпле, сулыклар ташу вакытында аеруча пычраналар. Шуңа күрә колонка, кое, чишмә тирәләрен кар дан, төрле пычраклардан арындыру таләп ителә. Суны кайнатмыйча эчәргә киңәш ителми. «Чиста су» республика программасын тормышка ашыру нәтиҗәсендә Яңа Тинчәле авылында яңа артезиан скважинасы борауланды һәм суүткөргече сузылды, шуннан соң суның сыйфаты яхшырды. Әлеге программа районның башка авылларын да колачлаячак. Корылык нәтиҗәсендә узган ел район территориясендәге коеларның кай-берлерөндө су азайды, күлләр кипте. Быел андый хәлләр күзәтелмәс төсле. Шулай да халыкка эчә торган суларыбызны транспорт юуга, бакчага чамасыз сибүгә тотып бетермик, бәрәкәтле кулланыйк, дип әйтәсе килә. Табигатьнең әлеге тиңсез байлыгы мәңгелек түгел.

Әминә МИҢНУЛЛИНА.

Чишмә пресс

Chori — Fri, 25 Feb 2011 10:34:47 GMT

КДУның физика һәм икътисад кафедрасы доценты Әмир Шәрифуллин интервью бирә.
КДУның физика һәм икътисад кафедрасы доценты Әмир Шәрифуллин хезмәттәшләре белән Татарстан районнары буенча чишмәләр, кечкенә инешләрне өйрәнгән кеше. Кайда кытлык, кайсы урыннар кизләүләргә бай булуын "ә” дигәнче әйтеп бирә. Кызганычка каршы, соңгы елларда икътисадый кризиска сылтап, тикшерү, су составын өйрәнү эшләрен финанслау тукталган, ә бу ел саен башкарылырга, өйрәнелергә тиеш, чөнки күрсәткечләр үзгәреп тора. – Әмир абый, Татарстанда чишмәләр күпме? Алар ни хәлдә? – Хәлләр начар дип әйтмәс идем. Мәсәлән, Әлмәт – чишмәләргә иң бай район, биредә 720 чишмә барлыгы билгеле. Шулай ук күрше Лениногорск та кизләүләрнең күплеге белән мактана ала. Анда яшәүчеләр гомумән чишмә суы гына эчә. Бөгелмәдә хәлләр яхшы. Башка районнарда азрак, 200-300 әр чишмә исәпләнә. Ә менә Спас, Аксубай, Буа, Чүпрәле районнарында күрсәткечләр түбәнрәк, биредә чишмәләргә кытлык дип әйтергә була. Туфрак балчыктан һәм акбурдан тора, бик комлы, мондый җирдә чишмәләр бәреп чыга алмый, яңгыр суы сеңә дә бетә. Татарстанда иң зур чишмә – Зәңгәр күл, ул төбеннән бәреп чыккан чишмәләр белән туена, галимнәр аны кайнап торган чишмә дип атый. Татарстанда секундына 40-50 литр агызган кизләүләр бар. Шундыйларның берсе – Бөгелмәдәге "Батыр” чишмәсе. "Спасские ключи” да шундыйлар рәтендә. Казан тирәсендәге "Щербаковский источник” су агымы белән аерылып тора. Нефть чыккан районнарда табигатькә зур зыян килде, ләкин шуңа карамастан, ул якларда чишмәләр башкалар белән чагыштырганда тәртиптә. 90 нчы еллар башында нефтьчеләр суга зур игътибар бирә башлады. Ул якларда чишмәләр төзекләндерелгән, мәгълүмат такталарында су составы күрсәткечләре дә теркәлгән. – Ә нинди тенденция күзәтелә? Чишмәләр, кечкенә елгалар саны артамы, әллә кимиме? – Бу күрсәткечләр төгәл була алмый, чөнки ул турыдан-туры климатка бәйле. Әгәр кыш җылы, кар аз булса, чишмәләр дә кими, елгалар саега. Әгәр кар күп икән, кайбер корыган чишмәләр яңара. Халык элек елгалар тирән иде дип сөйли. Чыннан да шулай. Элек урманнар да күп иде, чишмәләрнең саны аларга турыдан-туры бәйле. Урман киселә, җир сөрелә, эшкәртелә, аның составы үзгәрә, бу җирасты суларының кимүенә китерә. Чишмәләр корыса, елгалар да саега. Бу очракта кешелек факторы зур роль уйный. Бүгенге көн белән генә яшибез, иртәгәсен уйламыйбыз. Азмыни сазланып, чүплеккә әйләнгән чишмәләр?! Аларны тазартыр өчен әллә ни акыл кирәкми. Элегрәк кизләүләрне изге урын дип санаганнар, аларга мөнәсәбәт тә башкача булган. Табигатькә карата мәхәббәт кечкенәдән тәрбияләнсен иде. * * * "ЧИШМӘНЕ ТӘРТИПТӘ ТОТУЧЫЛАР – САВАПЛЫ КЕШЕЛӘР” Коега төкерергә ярамый, телеңә төер чыга”, "Чишмәне пычратма, кулыңны чуан баса”, "Коены күмәргә ярамый” дигән борынгылар. Ислам дине чишмә, инешләрне саклау турында ни әйтә? Аларны тәртиптә тоткан кешеләр нинди савапларга ия? Бу турыда Казанның Гаилә мәчете имамы Илнар хәзрәт ЗИННӘТУЛЛИН сөйләде. – Илнар хәзрәт, изге китапта, хәдисләрдә су, чишмәләр хакында искә алынганмы? Аларны саклау турында Аллаһы Тәгаләнең кисәтүләре бармы? – Бу хакта аерым аятьләр юк, ләкин табигать, Ходай биргән нигъмәтләр турында күп әйтелгән. Аллаһы Тәгалә: "Су, җир, һаваны кешелеккә Мин бирдем. Кулланыгыз, файдасын күрегез, ләкин кайдан килгәнен онытмагыз”, – ди. "Аллаһ безгә бирде” дигән сүзләрдә бик зур мәгънә ята. Ул нигъмәтләрнең берсе дә минеке дә, башка кешенеке дә түгел, шуңа күрә адәм баласы бу әйберләргә сак карарга тиеш. Мәсәлән, шәхси машинабыз ватылса, артык борчылмыйбыз, зыяны үзебезгә дибез. Ләкин кешенекен бәрсәк, бурычка кереп булса да, аңа ремонт ясыйбыз. Табигать нигъмәтләре дә безгә вакытлыча бирелгән байлык, аны чит кешенеке итеп кабул итәргә тиешбез. Фани дөньяга күчкәч, аны саклый да, аның өчен рәхмәт тә әйтә алмыйбыз. Исән чакта кадерен белсәк иде! Сөекле пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.) табигатьне сакларга әмер биргән. Бер мисал. Элек сугышлар күп булган. Ләкин нинди генә бәрелешләр булмасын, пәйгамбәребез яулап алынган җирдә бервакытта да агачларны кисмәгән, басуларны пычратмаган, кое-елгаларны агуламаган. Сахраларда үсемлекләрне катгый рәвештә сакларга дип әмер биргән. Беренчедән, бу табигатьне саклау күренеше булса, икенчедән, кешегә файдалы әйбергә кагылмау дигән сүз. Шулай ук мөселманнар арасында җиләк-җимеш агачлары төбендә хаҗәтне үтәү, ага торган суга, коега агу салу, аны пычрату гөнаһ булып санала. – Гадәттә, авылларда чишмәләрне казып чыгарып, аны халыкка уңайлы итеп эшләүче, һәрвакыт инешләрне тәртиптә тотучы бер-ике бабай була. Мондый кешеләргә хезмәте өчен нинди савап? – Бу кешенең иманыннан килә торган гамәл. Чишмәләрне тәртиптә тоту өчен "Гринпис” оешмасы вәкиле булу кирәкми, Аллаһы Тәгаләне зурлаганга, Аның бөеклеген таныганга күрә, рәхмәт йөзеннән башкара ул бу изге эшне. Алар – Раббыбыз каршында җавап бирәсе барлыгын аңлаган шәхесләр. Кешегә файда китерә торган теләсә нинди эшне башкару, мәсәлән, күпер, юл салу, агачлар утырту, чишмә-кое казу, аларны тәртиптә тоту – болар барысы да саваплы эш санала. Бу – кеше үлгәннән соң тукталмый торган сәдака. Акчаны хәер итеп бирәбез икән, ул бер савап була, ә ялт итеп торган чишмәнең суы беткәнче әҗер-савап килеп торачак. Мисал өчен эре татар сәүдәгәрләре Әҗемовларның Казан артындагы Зәңгәр күлне ел саен кеше яллап чистартуы мәгълүм. Халыкка файдалы, матур булсын дип эшләгәнгә күрә, бу күл бүген дә хезмәт итә. Ислам дине үзеңнән соң киләчәк буын турында уйларга куша. Суны исраф итмәскә, саклап тотарга кирәк. Аны пычратмау мөһим. Шуны әйтергә кирәк, башкалардан аермалы буларак, ислам цивилизациясендә иң беренче чиратта шәһәрләрдә канализация булдырылган, фонтаннар эшләнгән, йортларга су кертелгән. Европада бу турыда хыяллану түгел, хәтта күз алдына да китерә алмаганнар. Кешеләр табигатьне саклау өчен иманнарын, тирә-як мохиткә мәхәббәт тәрбияләргә тиеш, Аллаһы Тәгалә нигъмәтләре дип тану кирәк. Авылдагы чишмәләр пычранган, ташландык хәлдә икән, димәк, бу җирлектә яшәүчеләрнең күңелләре дә шундый ук хәлдә. Кешенең рухи халәте, иманы шушы дәрәҗәгә төшкән дигән сүз. Чишмәләр – халык байлыгы, ул аның рәхәтен күрә, шуңа күрә чиста тоту шул суны эчкән халыкның бурычы да! * * * АБАУ Дөньяда 400 миллионнан артык кеше сусызлыктан интегә (2050 елга бу сан 2 миллиардка җитәргә мөмкин), 1 миллиардтан артык кеше эчә торган чиста суга кытлык кичерә. Ел әйләнәсе пычрак су куллану нәтиҗәсендә 2 миллионнан артык кеше үлә, аларның күпчелеге балалар. * * * Экспертлар әйтүенчә, бүген кешелек дөньясы су өчен көрәш дәверендә яши. Җир шарының өсте 70 % судан тора, аның бары тик 2,5 %ын гына төче сулар тәшкил итә. * * * Соңгы 50 ел эчендә су аркасында 507 зур конфликт чыккан, аларның 21 е хәтта хәрби бәрелешләргә китергән. БМО күрсәткечләре буенча, Чад күле, Брахмапутра, Ганг, Замбези, Лимпопо, Мекног, Сенегал елгалары – җәнҗалларның төп сәбәпчеләре. * * * САН Татарстандагы сулыкларның гомуми күләме 4,4 мең км2, ягъни республика территориясенең 6,4 %ын тәшкил итә. Идел, Чулман, аларга коя торган Нократ, Агыйдел, Зөя Татарстанның иң зур елгалары санала. Республикада 4098 елга-инеш бар. Шуларның 3 686 сы озынлыклары 10 км чамасы булган кечкенә елга-инешләр. Зур Чирмешән, Ык, Зөя, Иж, Зәй, Чишмә елгаларының озынлыгы – 200 км дан артык, ә Казансу, Мишә, Сөн, Минзәлә, Тойма, Шушма, Кече Чирмешән, Кичү (андыйлар барысы 12) кебек елгаларныкы – 100 км чамасы, 24 елга 50 км дан артык ераклыкка сузылган. Кызганычка каршы, кечкенә инеш-елгаларның хәле елдан-ел мөшкелләнә. Аеруча су (кар сулары) аз булган елларда аларның күләме кими, суның сыйфаты да начарлана. Бу кече сулыкларның шактые кибүгә таба бара. Татарстанда барлыгы 8 меңнән артык күл бар. Аларның 756 сы – Минзәлә, 694 е – Мамадыш, 579 ы – Актаныш, 493 е – Чистай, 439 ы Мөслим районнарында. Мәйданнары буенча 20 дән алып 100 гектар тирәсендәгеләре – 30. Аларга башкала янындагы Урта (112 га), Түбән (56 га) һәм Югары Кабан (25 га), 3 сулыктан торган Аккош күле (34,4 га), Лаеш районындагы Кавал (88,2 га), Тарлаш (60,1 га), Яшел Үзәндәге Раифа (32,3 га), Ильин (27,5 га) һәм башка күлләр керә. Бездә 4 сусаклагыч бар: алар – Куйбышев, Түбән Кама, Зәй, Карабаш. Татарстанны сазлыкларга да бай дип була, бездә алар саны – 7 мең. Күпчелеге Актаныш (568), Түбән Кама (517), Нурлат (491), Алабуга (447), Әгерҗе (416), Мамадыш (402), Мөслимдә (338). Сазлыкларның күбесе 20 га чамасы мәйдан били, 16 сы 100 га дан артык күләмдә. * * * "ЧИШМӘЛӘР – АВЫЛНЫҢ ЙӨЗЕ” Һәр авылда диярлек чишмәләр бар, гадәттә, алар кемнеңдер исеме белән атала, ниндидер тарихы була. Исмәгыйль, Габдрахман, Суфиян һ.б. исемле кизләүләр еш очрый. Күп очракта чишмә исеме аны казып чыгарган, гомер буена чистартып, тәртиптә тоткан кешеләрнең истәлегенә атала. Сәфәрдә йөргәндә матур итеп киртәләп алынган, шифалы салкын суны савытларга тутырыр, юыныр өчен уңайлы итеп улагы эшләнгән, ял итәр өчен эскәмияләр куелган чишмә янына туктап хәл алу үзе бер рәхәтлек, ләззәт бирүче мизгелләр. Кизләүләрне тәртиптә тотучыларга рәхмәтләр әйтеп, янә юлга кузгаласың. Ләкин, кызганычка каршы, кайчак ташландык хәлдә, чүп-чар тулган инешләргә, елга буйларына тап буласың. "Тамга” төрки-татар яшьләре берлеге 1 майда чишмә-елгаларны чистарту көне дип игълан итеп, тирә-яктагы сулыкларны тәртипкә китерү өндәмәсе белән халыкка мөрәҗәгать иткән иде. Матур һәм үрнәк алырдай башлангыч. Журналист, продюсер Илфак ШИҺАПОВ туган авылында якташлары белән ел саен чишмәләр чистарту өмәсенә чыга. – Һәрбер авылда чишмә ага, егермешәр кизләве булган бай авыллар бар. Халыкның килеп төпләнүе дә нәкъ суга, чишмәләрнең барлыгына бәйле, – дип сөйләде ул. – Сусыз җиргә берәү дә килеп утырмаган. Күп йөрим, күпне күрәм, авылларда сазлыкка әйләнгән инешләр, чүп белән тулган елгаларны очратам. Чишмәләр – авылның йөзе. Аз гына булса да аларга игътибар бирелсен әле дип, туган авылымнан башладым. Өч ел элек 1 майда Лениногорск районының Иске Иштирәк авылында изге булып саналган Куш коесы дип аталган чишмәне чистартырга чыктык. Ташлар белән матурладык, машина белән туктап, кеше керерлек итеп ясадык. Бер сарыкны корбан итеп чалдык, эш тәмамлануга казанда аш пеште, шашлык әзерләнде. Үзенә күрә бер бәйрәмгә әверелде. Авылыбыз зур, икенче очында Биккенә чишмәсе бар. Бездән соң шул урамда яшәүчеләр дә: "Без башкалардан кай ягыбыз белән ким?” – дип чишмәләрен тәртипкә китерделәр, агачларын кисеп, яңаларын утырттылар, юл түшәделәр, ялт иттерделәр. Шушы матур өмәләрдән соң халык тагын да җанланып китте. Җыелышып сөйләшкәч, мондый өмәләрне ел саен 1 майда һәм көзен оештырырга кирәк дигән карарга килдек. Көзен пычрактан арынсак хәерлерәк. Авыл бабайларыннан тагын бер-ике ташландык чишмә барлыгын белдек, киләсе елга шуларны тәртипкә китерергә ниятлибез. Чишмә янына агачлар утыртачакбыз. Ниндиләр булыр, әле хәл ителмәде. Мондый эшләр авылдашларны берләштерә, 18 июньдә авылыбызда кичке Сабан туе оештырырга дип тә сүз куештык. Бездән соң берничә күрше авыл күтәрелде, алар да чишмәләрен тазарта башлады. Күрәсең, үрнәк кирәк. Әлбәттә, бер башлап йөрүче, "Җәмәгать, чишмәләрне тәртипкә китерик әле!” дип әйтүче, оештыручы кеше кирәк. Май-июнь айлары бик уңайлы, шәһәрдән кайтучылар күп, авыл халкына ярдәмгә алар да килә ала. Бездә һич кенә дә булышыр дип уйламаган кешеләр ярдәм кулын сузды, эштә катнашты. 25-50 яшьтәге 20 ләп ир-ат, хатын-кыз көрәген, сәнәген, тырмасын, балтасын, буявын тотып килде. Кемдер такта, таш, кирпеч, цемент тапты. Бергә күмәкләшеп 4-5 сәгать эчендә зур эш башкардык. Моны теләсә кайсы авылда эшләп була, өмәне оештыруда бернинди хакимиятнең дә, авыл идарәсенең дә, мәктәпнең дә карары, акчасы кирәкми. Бу гади авыл кешеләренең кулыннан килә торган эш. Кайберәүләр: "Нефтьчеләр авыл чишмәләрен карый, ник безнекен дә эшләмиләр икән?” – дип аптырый. Гомер-гомергә авыл халкы чишмәләрне үзе карап торган, елгалар, инешләр аның карамагында, тәрбиясендә булган. Моның өчен акча да, артык тырышлык та кирәкми, теләк кенә булсын. Кайбер авылга керәсең, "Чишмәгез бармы?” – дип сорыйсың. "Бар иде, пычранып бетте”, – диләр. Ниндидер зур эшләр башкаралар, мактаналар, ә чишмәләре тазартылмаган! Бер гади күренеш барлык зур эшләрне сызып ташлый. Безнең якларда авылга су үз юлы белән таулардагы чишмәләрдән төшә. Быел яз көне үзәкләштерелгән торбадан аккан су бик пычранды, халык су артыннан чишмәгә йөри башлады, суның кыйммәтен аңладылар. Цивилизация җимешләре бар, ләкин аларның да китек яклары байтак. Күп җирдә ут бетсә, су да акмый башлый, чөнки насос суырта алмый. Шөкер, бездә әле су тансык түгел, ләкин дөнья сусызлыктан интегә, күп илләргә читтән алып килеп саталар. 10-20 елдан соң су нефть бәясе кадәр торачак дигән фаразлар бар. Кемдә эчә торган су бар, шул дөньяның хуҗасы булачак, диләр.